Certyfikat Polskiego Komitetu Geotechniki — co daje w badaniach podłoża dla zapór, kolei i dróg

2 lipca 2026 r. Polski Komitet Geotechniki przyznał Patrykowi Karolczykowi, właścicielowi GEOdev, Certyfikat nr 314. Dokument poświadcza członkostwo w PKG i w Międzynarodowym Stowarzyszeniu Mechaniki Gruntów i Inżynierii Geotechnicznej (ISSMGE) oraz to, że kwalifikacje zawodowe i doświadczenie posiadacza gwarantują jakość pracy w geotechnice zgodną z nowoczesnymi standardami inżynierskimi.

PKG to organizacja naukowo-techniczna z siedzibą w SGGW w Warszawie. Jej początki sięgają 1946 r., w latach 50. uzyskała status Komitetu Narodowego ISSMGE, a jako samodzielna organizacja działa od 1991 r. Komitet tworzy 9 oddziałów regionalnych i 2 podkomitety — Budownictwa Podziemnego oraz Geologii Inżynierskiej. Zakres jego działalności obejmuje m.in. fundamentowanie budowli lądowych i wodnych, budownictwo ziemne, komunikacyjne i wodne, w tym morskie, oraz budownictwo na terenach górniczych. To dokładnie te obszary, w których pracujemy na co dzień.

Poniżej wyjaśniamy, co certyfikat oznacza w praktyce — dla badań podłoża gruntowego, dla projektanta i dla inwestycji infrastrukturalnych: budowli hydrotechnicznych, kolei i dróg.

02 Jak uzyskuje się certyfikat PKG

Certyfikat indywidualny to nie zaświadczenie z kursu, tylko kwalifikacja potwierdzona dorobkiem i egzaminem.

• Wykształcenie i praktyka — dyplom uczelni dający podstawę do pracy w geotechnice oraz co najmniej 5 lat pracy zawodowej, głównie przy badaniach, projektowaniu lub wykonawstwie robót geotechnicznych.
• Członkostwo w PKG — co najmniej 3-letni staż członka zwyczajnego.
• Dorobek oceniony przez innych — co najmniej 5 opracowań geotechnicznych z ostatnich 3 lat, zaopiniowanych na piśmie przez posiadacza certyfikatu PKG.
• Egzamin kwalifikacyjny — część testowa (40 pytań, w tym co najmniej 10 z prawa budowlanego i geotechnicznego) oraz część problemowa. Zakres: badania polowe i laboratoryjne gruntów, wytrzymałość i odkształcalność podłoża, nośność i stateczność budowli, technologie robót geotechnicznych, projektowanie geotechniczne. 
• Decyzja Prezydenta PKG — na podstawie opinii Komisji ds. Certyfikatów i uchwały Prezydium Zarządu. Certyfikat indywidualny jest bezterminowy, ale wpisany do rejestru i może zostać cofnięty, np. przy utracie wiarygodności.

Skalę dobrze pokazuje numeracja. W 2015 r. certyfikat PKG miało nieco ponad 240 osób w całej Polsce (Cichy, 2015). Nasz nosi numer 314.

03 Co certyfikat daje w badaniach podłoża gruntowego

Eurokod 7 zakłada wprost, że dane do projektowania zbiera, rejestruje i interpretuje odpowiednio wykwalifikowany personel (PN-EN 1997-1, pkt 1.3). Druga generacja normy (EN 1997-1:2024) rozszerza to założenie także na osoby wykonujące badania podłoża — mają mieć odpowiednie umiejętności i doświadczenie. Certyfikat PKG jest zewnętrznym, egzaminacyjnym potwierdzeniem tego założenia.

Ustalanie geotechnicznych warunków posadawiania podlega Prawu budowlanemu i rozporządzeniu z 25 kwietnia 2012 r. (Dz.U. 2012 poz. 463). Podstawowym dokumentem rozpoznania podłoża jest w nim dokumentacja badań podłoża gruntowego wykonana według PN-EN 1997-1 i PN-EN 1997-2 (§ 9). Dokumentacja geologiczno-inżynierska jest wymagana dodatkowo — w III kategorii geotechnicznej i w złożonych warunkach II kategorii (§ 7) — i podlega Prawu geologicznemu i górniczemu. PKG postulował, aby do wykonywania dokumentacji badań podłoża uprawniał certyfikat PKG lub kwalifikacje geologiczne kategorii VI i VII (Cichy, 2015). W GEOdev mamy jedno i drugie.

W praktyce przekłada się to na pięć zasad, których trzymamy się w każdym opracowaniu.

• Program badań pod mechanizm, nie pod liczbę otworów — zakres dobieramy do kategorii geotechnicznej i do tego, co projektant będzie liczył: nośności, osiadań, stateczności, filtracji, oddziaływań dynamicznych. Zakres uzgadniamy z projektantem przed wejściem w teren.
• Badania zgodne z normami — CPTU wg PN-EN ISO 22476-1, sondowania dynamiczne wg PN-EN ISO 22476-2, DMT wg PN-EN ISO 22476-11, pobór próbek wg PN-EN ISO 22475-1, badania laboratoryjne wg PN-EN ISO 17892. Normy powołujemy w dokumentacji.
• Parametry z badań, nie z tabel — każdą wartość wyprowadzamy z konkretnych wyników i podajemy zastosowaną korelację, jej autora i zakres stosowalności. Dokumentacja z parametrami „bez badań” jest dla projektanta geotechnika mało warta (Cichy, 2015).
• Pełne zapisy badań — profile q_c, f_s, u₂, parametry DMT (I_D, K_D, E_D, M) i prędkości fal V_s/V_p, a nie tylko „suche” liczby. Obliczenia numeryczne wymagają całych krzywych, z których identyfikuje się parametry modelu konstytutywnego.
• Model geologiczny to nie model geotechniczny — przekrój geologiczny może mieć kilkanaście warstw. Do obliczeń agregujemy je w kilka warstw geotechnicznych o zbliżonych właściwościach, które decydują o posadowieniu.

04 Co certyfikat daje w projektowaniu

Według rozporządzenia z 2012 r. ustalanie geotechnicznych warunków posadawiania to w dużej mierze czynności projektowe. Kategorię geotechniczną ustala się w opinii geotechnicznej (§ 4), a projekt geotechniczny zawiera wartości obliczeniowe parametrów, obliczenia nośności, osiadań i stateczności oraz zakres monitoringu (§ 10). Poniżej zestawienie dokumentów geotechnicznych i kwalifikacji, jakie dla każdego z nich wskazywał PKG.

* Stanowisko PKG przedstawione przez Cichego (2015). Przepisy prawa budowlanego nie określają tych kwalifikacji jednoznacznie.

Certyfikat nie zastępuje uprawnień budowlanych do projektowania. Daje natomiast coś, co w praktyce jest równie ważne — wspólny język z projektantem geotechnikiem. Wiemy, jak z wartości wyprowadzonych powstają wartości charakterystyczne i obliczeniowe, w jakim podejściu obliczeniowym zostaną użyte i który mechanizm zniszczenia zdecyduje o wymiarach fundamentu. Dlatego dostarczamy parametry w formie, z której da się od razu liczyć.

05 Budowle hydrotechniczne i zapory

Zapory wodne i inne budowle hydrotechniczne o wysokości piętrzenia powyżej 5,0 m rozporządzenie z 2012 r. zalicza z definicji do III kategorii geotechnicznej (§ 4). Od 11 czerwca 2026 r. obowiązuje ponadto nowe rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 4 maja 2026 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie (Dz.U. 2026 poz. 692). Zastąpiło rozporządzenie z 2007 r. i wprost wymaga uwzględnienia w projekcie warunków wynikających z badań geologiczno-inżynierskich oraz geotechnicznych (§ 16 pkt 4). Dla inwestycji, w których wnioski o kluczowe decyzje złożono przed tą datą, stosuje się dotychczasowe przepisy (§ 134).

Nowe przepisy to w dużej części lista tego, co trzeba rozpoznać w podłożu.

• Filtracja (§ 12, § 38) — podłoże i przyczółki budowli piętrzącej zabezpiecza się przed ujemnymi skutkami filtracji, m.in. kolmatacją, sufozją i przebiciem hydraulicznym. Gradienty ciśnień filtracyjnych w podłożu i korpusie zapory sprawdza się względem wartości krytycznych.
• Stateczność zapór ziemnych (§ 33, § 40) — sprawdza się m.in. stateczność skarp wraz z podłożem, spadki i prędkości filtracji, odkształcenia, poślizg i wypór. Wartości charakterystyczne parametrów geotechnicznych wyznacza się dla odpowiedniej kategorii geotechnicznej.
• Naprężenia efektywne (§ 35 ust. 6) — obliczenia prowadzi się w naprężeniach efektywnych, z uwzględnieniem prognozowanego ciśnienia wody w porach.
• Upłynnienie (§ 34) — grunty podatne na upłynnienie w podłożu lub korpusie budowli piętrzącej wymagają osobnego sprawdzenia.
• Osiadania (§ 42) — prognozę osiadań nasypów opiera się na wynikach badań polowych i laboratoryjnych gruntów.
• Monitoring (§ 120–123) — urządzenia kontrolno-pomiarowe mierzą m.in. poziomy i ciśnienia wód podziemnych oraz procesy filtracji. Gęściej rozmieszcza się je w strefach słabego podłoża, uskoków, krasu i osuwisk.

Tak przekładamy te wymagania na badania. Sondowanie CPTU z pomiarem ciśnienia porowego u₂ daje profil rejestrowany co 1–2 cm, w którym widać przewarstwienia piasku w glinach — potencjalne drogi filtracji. Testy dysypacji pozwalają oszacować współczynnik konsolidacji c_h i rząd wielkości współczynnika filtracji k (np. Parez i Fauriel, 1988 — szacunek orientacyjny, do weryfikacji badaniem laboratoryjnym lub polowym). Do tego szereg badań trójosiowych, przydatnych do pełnej analizy.

Stabilność wewnętrzną gruntów niespoistych względem sufozji oceniamy z krzywych uziarnienia (np. Kenney i Lau, 1985), a współczynnik filtracji wyznaczamy w badaniach filtracji przy zmiennym gradiencie hydraulicznym w laboratorium TRILABS. Na wałach przeciwpowodziowych zaczynamy od map zagrożenia powodziowego, a kończymy na siatce piezometrów do monitoringu.

06 Kolej

Dla linii kolejowych PKP PLK obowiązują Wytyczne badań podłoża gruntowego dla potrzeb budowy i modernizacji infrastruktury kolejowej Igo-1. Wymagają stosowania Eurokodu 7 i norm PN-EN ISO do opisu gruntów, określają zakres opracowań geologicznych i geotechnicznych na kolejnych etapach inwestycji oraz zasady ustalania złożoności warunków gruntowych i kategorii geotechnicznej. Standardy kolejowe CPK (Tom I.5 „Droga szynowa — badania i projektowanie geotechniczne”, 2023) idą dalej. Parametry odkształcalności zalecają wyznaczać sondowaniami CPT lub dylatometrem DMT, a moduły do oceny stateczności dynamicznej — metodami geofizycznymi lub sondami SCPT/SDMT.

Podtorze to typowo stare nasypy z gruntów antropogenicznych, grunty organiczne pod nasypem i obciążenia cykliczne od taboru. Do tego dochodzą wiadukty i przejścia podziemne posadowione w II lub III kategorii geotechnicznej. Certyfikat PKG ma tu bardzo konkretne przełożenie: dobieramy parametr do obliczenia. Do prognozy osiadań stosujemy moduły z DMT, edometryczne lub z badań trójosiowych. Do analiz dynamicznych — moduł ścinania przy małych odkształceniach G₀ = ρ·V_s², z bezpośredniego pomiaru SDMT/SPDMT , a nie z korelacji. Często analizy uzupełniamy badaniami elementami typu bender. 

07 Drogi, mosty i tereny górnicze

W budownictwie drogowym większość obiektów — nasypy, wykopy, konstrukcje oporowe, przyczółki i filary mostowe — rozporządzenie z 2012 r. zalicza do II kategorii geotechnicznej. W skomplikowanych warunkach gruntowych obiekt przechodzi do III kategorii, a obok dokumentacji badań podłoża potrzebna jest dokumentacja geologiczno-inżynierska. Na Śląsku i w Małopolsce to codzienność: tereny górnicze z deformacjami i wstrząsami, zbocza osuwiskowe w Beskidach i na Pogórzu, grunty organiczne w dolinach rzek.

Przykłady z naszych realizacji: DW 941 z estakadą na odcinku Ustroń–Wisła Obłaziec, przebudowa mostu nad Bzurą w Zgierzu oraz stateczność nasypu na terenie pogórniczym w Knurowie.

Zestawienie dla typowych inwestycji infrastrukturalnych:

08 Nasz certyfikat

Certyfikat Polskiego Komitetu Geotechniki nr 314 posiada Patryk Karolczyk — właściciel GEOdev. W naszym zespole łączy się on z kwalifikacjami geologicznymi kategorii VII (nr 1956) i XIII (nr 0075) oraz z zapleczem laboratorium TRILABS. Dzięki temu jeden zespół odpowiada za cały łańcuch: od projektu robót geologicznych i badań in situ, przez badania laboratoryjne, po dokumentację z parametrami gotowymi do projektu geotechnicznego.