Obszary i tereny górnicze - Tarnowskie Góry
Interaktywna mapa oparta na danych CBDG PIG-PIB — przeglądaj, wyszukuj adres i sprawdzaj zasięg górnictwa w swojej lokalizacji.
Mapa interaktywna — przewijaj, przybliżaj i wyszukuj adresy. Kliknięcie na obszar wyświetla szczegóły.
Co znajdziemy na tej mapie?
Interaktywna mapa przedstawia obszary i tereny górnicze oraz płytką eksploatację górniczą rud (żelaziaka brunatnego, galeny i galmanu) na obszarze Tarnowskich Gór — przebieg sztolni, komory poeksploatacyjne ołowiu i orientacyjne lokalizacje dawnych szybów, na tle granicy gminy. To praktyczne narzędzie dla inwestorów, projektantów i wszystkich, którzy planują zabudowę na terenie pogórniczym i potrzebują rozpoznania z zakresu geologii inżynierskiej i geotechniki. Dane wektorowe opracowano na podstawie rysunków obowiązujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (MPZP) miasta Tarnowskie Góry.
Łącznie wyznaczone na mapie tereny objęte historyczną eksploatacją górniczą (obszary występowania rud, komory poeksploatacyjne i przebieg sztolni) zajmują około 11% powierzchni gminy Tarnowskie Góry — ok. 896 ha z ok. 8385 ha. Faktyczny zasięg oddziaływania dawnego górnictwa może być większy niż udokumentowany w planach.
Na jakie plany powołuje się mapa?
Zasięgi obszarów i przebieg sztolni odczytano z rysunków następujących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego uchwalonych przez Radę Miejską w Tarnowskich Górach:
- Uchwała Nr XLVIII/551/2009 (28.10.2009) — Dzielnice Południowe: Bobrowniki Zachód, Repty Śląskie, Stare Tarnowice, Osiedle „Przyjaźń” (zał. 3 — warunki geologiczno-górnicze).
- Uchwała Nr XXVI/314/2012 (27.06.2012) — Śródmieście-Centrum, Lasowice, Osada Jana (zał. 3).
- Uchwała Nr XXXVIII/424/2013 (27.02.2013) — Dzielnice Północne: Opatowice, Rybna, Strzybnica, Pniowiec, Sowice (zał. 2).
- Uchwała Nr XXXI/337/2021 (17.02.2021) oraz Nr XIII/171/2020 (26.02.2020) — Bobrowniki Śląskie–Piekary Rudne (zał. 1).
✅ Nota o szybach: szyby naniesiono wyłącznie z planów, które je lokalizują (XXXVIII/424/2013 i XXXI/337/2021). Brak oznaczenia szybu nie oznacza jego braku — pozostałe plany nie zawsze nanoszą szyby, a wiele dawnych szybów nie zostało udokumentowanych. Lokalizacje są orientacyjne.
Niemniej jednak rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów budowlanych (Dz.U. 2012 poz. 463) jednoznacznie wskazuje, że obszary pogórnicze kwalifikują się do skomplikowanych warunków gruntowych, co automatycznie podnosi kategorię geotechniczną obiektu i nakłada obowiązek opracowania dokumentacji geologiczno-inżynierskiej.
Krótka historia eksploatacji rudnej w Tarnowskich Górach
Tarnowskie Góry wyrosły na górnictwie kruszcowym. W płytko zalegających, kruszconośnych dolomitach triasu od średniowiecza, a na wielką skalę od przełomu XV i XVI wieku, wydobywano rudy srebronośnego ołowiu (galenę), a także rudy galmanu (cynku) i żelaziaka brunatnego (żelaza). Odkrycie bogatych złóż srebra dało początek miastu — w 1526 r. nadano mu prawa górnicze i ordunek górniczy, a region stał się jednym z najważniejszych ośrodków górnictwa kruszcowego w Europie Środkowej.
Zasadniczym problemem była woda zalewająca coraz głębsze wyrobiska. Rozwiązywano go siecią sztolni odwadniających (m.in. Boże Wspomóż, a w XIX w. rozległa Głęboka Sztolnia Fryderyk) oraz maszynami parowymi — w 1788 r. pod Tarnowskimi Górami uruchomiono pierwszą na kontynencie europejskim maszynę parową odwadniającą kopalnię. Działająca od końca XVIII w. kopalnia „Fryderyk” (Friedrichsgrube) należała w XIX w. do największych kopalń rud srebronośno-ołowiowych w Europie. Eksploatację rud ołowiu i srebra zakończono w 1912 r., a galmanu w pierwszych dekadach XX wieku.
Po stuleciach wydobycia pozostała rozległa sieć płytkich wyrobisk, komór, sztolni i licznych szybów. Część dziedzictwa (Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga) wpisano w 2017 r. na listę UNESCO; jednocześnie płytkie pustki i słabo udokumentowane szyby pozostają źródłem realnych zagrożeń geotechnicznych — przede wszystkim deformacji nieciągłych (zapadlisk) — które należy uwzględniać przy posadawianiu obiektów budowlanych.
Geologia inżynierska i geotechnika na terenach górniczych w Tarnowskich Górach
Zabudowa na terenie górniczym i pogórniczym w Tarnowskich Górach wymaga rzetelnego rozpoznania podłoża. Płytkie wyrobiska, komory i dawne szyby oznaczają podwyższone ryzyko deformacji nieciągłych — przede wszystkim zapadlisk — które trzeba ująć już na etapie koncepcji. W praktyce oznacza to zaliczenie obiektów zwykle do II lub III kategorii geotechnicznej oraz obowiązek sporządzenia dokumentacji badań podłoża gruntowego, a często również dokumentacji geologiczno-inżynierskiej i opinii geologiczno-górniczej.
Rzetelny program badań geotechnicznych na terenie górniczym łączy zwykle badania geofizyczne wykrywające pustki i rozluźnienia, weryfikujące je wiercenia — które powinny sięgać stropu wyrobisk, więc chodzi zwykle o wiercenie gryzerem lub rdzeniowe — oraz sondowania in situ (CPTU, DMT), a także ocenę stateczności i strefy wpływu wyrobisk. GEOdev — firma z zakresu geologii inżynierskiej i geotechniki ze Śląska (Katowice) — wykonuje badania geotechniczne, dokumentacje geologiczno-inżynierskie oraz opinie dla inwestycji na terenach górniczych i pogórniczych, w tym w Tarnowskich Górach i całym regionie śląskim. Więcej na geodev.pl.
Zaleca się wykonanie co najmniej jednej metody geofizycznej, a w przypadku złożonych warunków — kilku niezależnych metod, aby wyeliminować artefakty pomiarowe i wzajemnie potwierdzić anomalie. Wyniki geofizyki stanowią podstawę do wyznaczenia lokalizacji wierceń weryfikujących.
Najczęstsze pytania
Czy na terenie górniczym w Tarnowskich Górach można budować?
Zwykle tak, ale zabudowa wymaga uwzględnienia uwarunkowań geologiczno-górniczych. W obszarze komór poeksploatacyjnych plan może wprost wprowadzać zakaz zabudowy, a w pozostałych obszarach — obowiązek zabezpieczeń konstrukcyjnych i rozpoznania podłoża.
Wiercenia wykonuje się do głębokości przewyższającej strop udokumentowanych wyrobisk, z zachowaniem ciągłego odbioru rdzenia i dokumentacją fotograficzną. W przypadku prostych zadań rozpoznawczych o małej głębokości dopuszcza się wiercenie gryzerem spiralnym z bieżącym profilowaniem gruntów, pod warunkiem prawidłowej identyfikacji litologii i stanu gruntów.
Jakie badania geotechniczne wykonać przy płytkiej eksploatacji górniczej?
Minimalnie: badania geofizyczne, wiercenia weryfikujące anomalie — sięgające wyrobisk, zwykle gryzerem lub rdzeniowe — sondowania in situ oraz dokumentacja geologiczno-inżynierska i — w razie potrzeby — opinia geologiczno-górnicza i monitoring deformacji. Przy małych obiektach dopuszcza się wykonanie wiercenia w środku obrysu planowanego obiektu bez badań geofizycznych.
Skąd wiadomo, że działka leży na terenie górniczym?
Pomaga ta mapa oraz zapisy MPZP, ale wiążącą ocenę daje analiza dokumentów planistycznych i rozpoznanie geologiczno-inżynierskie w terenie, wykonane przez uprawnionego geologa. Warto też uzyskać informacje z Wyższego Urzędu Górniczego lub właściwego Okręgowego Urzędu Górniczego, a także opracować opinię geologiczno-górniczą dla konkretnej działki.
Masz działkę na terenie górniczym lub pogórniczym?
Skontaktuj się z nami — wykonamy opinię geologiczno-górniczą, badania geofizyczne i dokumentację geotechniczną dostosowaną do Twojej inwestycji. Działamy na terenie całej Polski.
Mapa i dane prezentowane na tej stronie mają charakter wyłącznie informacyjny i poglądowy. Źródło danych: Centralna Baza Danych Geologicznych (CBDG), Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (PIG-PIB), stan na 13.11.2026 r. Każdorazowo zaleca się weryfikację aktualności danych z kopalnią, Wyższym Urzędem Górniczym (WUG) lub właściwym Okręgowym Urzędem Górniczym (OUG).
GEOdev Patryk Karolczyk nie ponosi odpowiedzialności za poprawność, kompletność ani aktualność danych prezentowanych na mapie. Dane nie stanowią dokumentu urzędowego ani opinii geotechnicznej. Decyzje inwestycyjne powinny być poprzedzone indywidualną analizą i badaniami terenowymi.